Lytt til teksten Lytt til teksten

Tildeles offerrolle

I en større Dagbladet-artikkel 17.januar kalt "Din krøpling", skriver Syn og Segn-redaktør Hilde Sandvik om hvordan samfunnet tildeler funksjonshemmede en offerrolle, og på den måten legitimerer diskriminering og utestengelse av en stor del av befolkningen.

Som eksempel på samfunnets utestengelse av funksjonshemmede trekker Sandvik blant annet fram skandalen rundt oppussingen av Karl Johans gate, der det i 2005 ble brukt 70 millioner kroner uten å sørge for at verken syns- eller bevegelseshemmede kan ta seg fram i gatemiljøet.

Miljø- og samferdselsbyråd i Oslo, Peter N. Myhre, sa i en kommentar om Karl Johan-fadesen til Aftenposten at "Det kan være vanskelig å kombinere estetiske hensyn med fremkommelighet". Dette utsagnet mener Sandvik illustrerer hvor akseptert det er selv i politiske miljøer å bevisst stenge funksjonshemmede ute fra samfunnsdeltakelse.

Artikkelen "Din krøpling" stod på trykk i Dagbladet 17.januar. Den er ikke lagt ut på avisas nettsider. Nhf.no har fått artikkelforfatterens tillatelse til å gjengi den her:

I Noreg er det lov å diskriminera funksjonshemma. Det burde ha ført til ulovlege aksjonar.

Sitat: Når oppdager funksjonshemmede barn at de ikke er attraktive?

Kjersti Horn

Din krøpling


DEN SVENSKE journaliststudenten Finn Helmann hadde kome til Götgatan i Stockholm denne septemberdagen i 1999 for å delta på gatefesten «Reclaim the streets». Over 500 menneske hadde samla seg under parolar mot bil i byen, mot diskriminering, rasisme og kommersialisme. Det brann i oljefat og folk dansa etter trommer. To timar uti festen byrja politiet å koma til. Dei omringa området og gjekk til aksjon. 243 personar blei taua inn i ein av dei største aksjonane i moderne svensk politihistorie. Helmann var ein av dei. Heilt til politiet oppdaga at han var blind. «Korleis har du hamna her?» spurte dei og ville sleppa han fri. Var det nokon som hadde lurt han? Hadde han gått feil?

«NÆH, EG gjekk hit», svarte Helmann, som nekta å gå då han skjøna politiet meinte det var umogleg at han som blind hadde handla politisk av eigen fri vilje.   «Eg har forstått at eg ikkje blir sett på som ein politisk person», sa han seinare i radioprogrammet Motstånd – en plikt! Det er slikt som har gjort han til handikapaktivist i Sverige. Han har slost for retten til å ha med førarhund i symjebassenget, hjelp til sex for funksjonshemma, og han har vore med og starta nettverk for «Defekta journalister» og homofile funksjonshemma. Februar 2003 måtte han stilla i retten. Han og meddemonstrantar blei bøtlagde for å ha malt vegovergong på ein stad dei meinte var alt for trafikkfarleg for synshemma. I lomma hadde dei FNs standardreglar for tilkomst for funksjonshemma. Ei av dei han blei bøtlagt med uttalte at ho gjorde det gjerne igjen, heller enn at folk skulle bli skadde.

ETTER EI TUSENÅRIG historie med fornedring er funksjonshemma i augneblinken i ferd med å slå tilbake. På same måten som slavar, arbeidarar, kvinner og homofile har starta sin frigjeringskamp gjennom organisering, veks det no fram ein ny motstandskamp som stiller ubehagelege spørsmål om makt. Noreg heng etter. Vi fått eit diskrimineringsombod, men førebels inga antidiskrimineringslov. Ho er ute til høyring, utan at det ser ut til å vekkja meir enn høfleg merksemd frå andre enn spesielt interesserte – det vil seia dei diskriminerte sjølv – med pårørande. Det burde i og for seg vera nok til å skapa rabalder. I Noreg er det 770.000 menneske med ei funksjonshemming, i følgje Norges Handikapforbund. 330.000 av dei er rørslehemma.

NÅR PETER N. MYHRE likevel kunne sleppa unna med ytringar som «Det kan være vanskelig å kombinere estetisk hensyn med fremkommelighet» (Aftenposten 31.01.05.), seier det noko om kva argumentasjon vi toler. Funksjonshemma protesterte på at den nye millionopprustinga av Karl Johan gjorde det umogleg for rullestolbrukarar å kryssa vegen. Myhre meinte tvert om at vegen var blitt mykje betre. Han la også til at «inngangene er gårdeiernes ansvar».

Då Norsk Blindeforbund politimelde Gardermobanen for at brusteinen gjorde det vanskeleg å finna fram på ein av stoppestadane, sa arkitekten at det hadde vore rom for personleg uttrykk. At det personlege uttrykket gjer det vanskeleg for ei stor gruppe menneske var tilsynelatande ikkje eit problem.

Kva om byråden eller arkitekten hadde sagt at frå no av er det berre kvite menn som får kryssa Karl Johan? Eller at homofile heretter berre må halda seg i sidegatene? Kva er i så fall skilnaden?

«POLITIKKEN LEGG skulda over på det enkelte individet. Ho blir sett på som svak», skriv Susanne Berg i ein artikkel i det siste nummeret av det svenske magasinet Arena. Etter at ho fall av ein hest for 25 år sidan har ho kjent det på kroppen. No tek ho doktorgrad i disability studies, ein akademisk disiplin som har vakse fram nettopp for å omdefinera funksjonshemming og visa fram den politiske undertrykkinga.

Velferd og medborgarskap er ikkje synonymt, skriv Berg. Det gjekk gradvis opp for henne etter at ein sør-afrikansk ven hadde påpeikt «De har seld medborgarskapet for senkbare kjøkkenskap og servostyrte bilar». Velferdsstaten kompenserer for lyter, men å kopla  samfunnsinnsatsen til ein personleg eigenskap heller enn til ein livssituasjon er å sjå individet som eit problem, meiner ho, og legg til: Vi har så stort fokus på konsensus at vi ikkje ein gong ser at det handlar om makt.

Lett omskrive: Fellesskapet er basert på ein likskapstanke som ekskluderer utan å blunke: Kjem du deg ikkje inn gjennom døra, over fortauskanten, opp trappa, då er du ikkje velkommen. Er du blind og ikkje ser skjermen der du skal kjøpe flybillettar på, får du la vera å reise. Høyrer du ikkje brannalarmen på hotellet fordi du er døv, brenn du inne. Vi toler svært godt at samfunnet vårt er slik. Funksjonshemma i den norske velferdsmodellen blir sett på som ei gruppe hjelpetrengande det blir lagt til rette for som klientar. Som om det var eit tredje kjønn er toaletta delte opp etter menn, kvinner og handikappa.

«Jeg er ikke først og fremst kvinne, jeg er først og fremst kortvokst, ikke sant?» sa den norske regissøren Kjersti Horn til magasinet Fett. «Jeg blir nødt til å finne en annen form for identitet.»

UTANFOR VINDAUGET, nede på skuleplassen går ein vaksen mann og ein liten gut tett inntil einannan som eit tog. Eg tenkjer den vesle guten treng hjelp, han må stø seg til den vaksne. Etterkvart ser eg at det er omvendt. Det er den vaksne mannen som stør seg. Han har vondt for å gå. Dei går rundt og rundt medan dei andre borna leikar. Den vaksne haltar, den vesle guten er krykka hans. Eg veit over hovudet ingenting om samanhangen, det ser tilforlateleg ut, men det er nok til at eg tenkjer at noko er annleis. Det skal ikkje mykje til. Dette blikket avgjer korleis eg vil tolka situasjonen, akkurat slik politimennene i Stockholm såg ein blind mann, og ikkje ein politisk aktivist då dei såg Finn Hellman.  

«FOLK SER på meg og ser ei erfaring dei vil gjera kva som helst for å unngå for seg sjølv.» hevdar Jenny Morris, ei av dei viktige teoretikarane for den nye motstandsrørsla. I det blikket finst både avsky, avstand og sjølvoppteken sentimentalitet. Blikket seier også noko om kva ein sjølv helst ikkje vil definera seg som. Kanskje det er derfor spørsmål om funksjonshemmingar førebels har så lite status.

 

 

Publisert 18.01.2006 Oppdatert 18.01.2006
Del | Utskriftsvennlig tekst

Norges Handikapforbund | Schweigaardsgt. 12 | Postboks 9217 Grønland, 0134 Oslo

Tel: 24102400 | E-post: nhf@nhf.no | Laboremus Software